Grad koji se osipa: kako je ulaznica od pet evra spasila italijansku Civitu di Banjoređo
Srednjovekovno naselje na vrhu stene koju erozija neprekidno odnosi izgubilo je gotovo sve stanovnike. Danas ga posećuje više od milion ljudi godišnje, a novac od ulaznica ide upravo na podupiranje stene.
U italijanskom Laciju, oko 120 kilometara severno od Rima, stoji mesto koje izgleda kao filmska scenografija: Civita di Banjoređo, srednjovekovno naselje smešteno na vrhu usamljene stene. Kada se oko njega skupi magla, deluje kao da lebdi na oblacima.
Utisak je efektan, ali pozadina je ozbiljna. Plato na kome grad stoji sve je uži — stena koju neprestano nagriza erozija polako se odlama i propada. Otuda i nadimak koji ga prati decenijama: „grad koji umire“. Nekadašnje stanovništvo se odavno raselilo, a danas ih je ostalo toliko malo da se mogu prebrojati na prste.
Jedan most i ništa više
Civita je nekada bila stara gradska jezgra Banjoređa, danas znatno većeg i naseljenijeg grada udaljenog čitav kilometar. Do nje vodi samo jedan put — pešački most dug oko trista metara. Upravo taj prilaz daje dodatnu dramatičnost dolasku pred gradsku kapiju Porta di Santa Maria, na kojoj posetioce dočekuju dva kamena lava.
Naselje su pre više od 2.500 godina osnovali Etrurci, kasnije su ga preuzeli Rimljani pa srednjovekovni vladari. Presudan je ipak bio razoran zemljotres krajem 17. veka, koji je dodatno oslabio stenu i praktično odvojio ovaj deo od ostatka grada. Stanovnici su otišli i prepustili ga steni koja ga nikada nije prihvatila.
Šta se zapravo vidi
Civita je ostala gotovo ista kakva je bila pre nekoliko vekova, ali nije mesto zatrpano znamenitostima. Glavni trg sa crkvom Svetog Donata (u kojoj se čuva vredno drveno raspeće iz Donatelove radionice), nekoliko renesansnih palata, geološki muzej posvećen klizištima i odronima i grobnica Svetog Bonaventure, rođenog upravo ovde — sve to se obiđe za dva sata.
Ostatak vremena najbolje je provesti bez plana: izgubiti se u kamenim uličicama, ispod svodova, među cvećem i kovanim ogradama. Otvoreno je i nekoliko kafića, restorana sa lokalnom kuhinjom i radnji sa rukotvorinama, ali mesto i dalje deluje pomalo uspavano, u raskoraku između vekovne samoće i novog turističkog šarenila. Vidikovci su, sami po sebi, razlog za dolazak.
Poteza koji je delovao suludo
Preokret je doneo potez gradonačelnika Banjoređa Frančeska Bidžotija, koji je odlučio da se ulaz u grad naplaćuje. Mnogima je to isprva zvučalo kao promašena ideja. Cena je krenula od evro i po, a za nekoliko godina narasla na pet evra, koliko iznosi i danas. Sav prihod ulaže se u očuvanje starog grada i podupiranje stene ispod njega.
Rezultat: više od milion posetilaca godišnje i model finansiranja koji se u Italiji izdvaja kao izuzetak. U zemlji koja se muči sa negativnim posledicama masovnog turizma, ovo je redak primer u kome turisti bukvalno čuvaju grad od propadanja.
